Co zrobić, gdy po zjedzeniu żółtego sera boli Cię głowa? Albo gdy po pomidorach pojawia się kaszel? Może męczą Cię również migreny? Po czekoladzie swędzi skóra? Brzmi znajomo? Rozsiądź się i zostań na dłużej. Dzisiaj pomówimy o histaminie.

Ostatnio dużo mówiliśmy sobie o SIBO, celiakii, IBS – głównie skupialiśmy się na układzie pokarmowym. Dzisiaj przyszedł czas na kolejny element układanki – histaminę. Co ma wspólnego histamina z jelitami? Bardzo dużo! I postaram się Wam to pokazać w tym poście.

Spis treści

Co to jest histamina?

Histamina to nie nowość. Tą 17-atomową cząsteczkę, a dokładniej aminę biogenną, znamy już dosyć długo – w 1910 roku Dale i Laidlaw opisali po raz pierwszy β-iminazoliloetyloaminę i jej działanie w organizmie [1]. Dzisiaj wiemy o niej znacznie więcej.

I zaznaczmy to sobie na początku – histamina naturalnie występuje w naszym organizmie i bierze udział w wielu ważnych procesach. Odgrywa kluczową rolę w reakcjach alergicznych, powoduje skurcz mięśni gładkich (zwłaszcza oskrzeli i jelit), rozszerza naczynia krwionośne, pobudza wydzielanie soków żołądkowych, reguluje rytm okołodobowy, ma właściwości immunomodulujące [2].

źródło

Plejotropowy efekt histaminy wynika z jej zdolności do wiązania z błonowymi receptorami, które znajdują się w różnych tkankach. Wyróżniono 4 podtypy receptorów histaminowych [3]:

  • H1 – błona śluzowa nosa, śródbłonek, płuca, limfocyty, monocyty, neurony, hepatocyty, błona śluzowa żołądka, serce, OUN
  • H2 – błona śluzowa żołądka, płuca, macica, serce, OUN
  • H3 – centralny i obwodowy układ nerwowy, przewód pokarmowy
  • H4 – komórki hematopoetyczne, okrężnica, serce, płuca, grasica, śledziona, jelito cienkie.

Stąd wynika również nazwa histaminy – histos w języku greckim oznacza tkankę. Efekt jaki histamina wywoła w organizmie będzie zależny, z którym receptorem się połączy i w jakiej tkance dojdzie do reakcji.

źródło

Ale jak to w życiu bywa – co za dużo to nie zdrowo.

Dokładnie tak samo jest z histaminą – w większych ilościach przysparza więcej szkód niż pożytku, prowadząc do stanów patologicznych. Prawidłowe stężenie histaminy to 0-1 ng/mL (może się różnić w zależności od laboratorium). Koncentracja histaminy powyżej tego progu może objawiać się już nieprzyjemnymi objawami takimi jak: nasilone wydzielanie kwasu żołądkowego, przyspieszenie akcji serca, a bardzo podwyższony poziom prowadzi do zatrzymania akcji serca (wstrząs anafilaktyczny).

Powstawanie histaminy

W organizmie histamina powstaje na skutek dekarboksylacji histydyny (aminokwasu). Proces zachodzi przy udziale enzymu dekarboksylazy histydynowej i jest zależny od 5-fosoforanu pirodyksalu (witamin B6).

źródło: Biochemia Harpera, PZWL 2018

Źródłem histaminy w organizmie są komórki enterochromafinowe żołądka, neurony histaminergiczne, komórki tuczne i bazofile, które przechowują histaminę w pęcherzykach wewnątrzkomórkowych (podczas stymulacji jest uwalniana). Niektóre komórki (np. limfocyty T, komórki dendrytyczne) również posiadają zdolność wytwarzania histaminy, ale jest ona uwalniana bezpośrednio po produkcji (nie jest magazynowana) [4]. Aktywacja mastocytów może kojarzyć Wam się z alergiami (stąd np. w przypadku astmy farmakoterapia obejmuje leki antyhistaminowe).

Mechanizmy rozkładające histaminę

W stanie zachowanej homeostazy nasz organizm radzi sobie z rozkładaniem histaminy, aby nie dochodziło do nadmiernej akumulacji. W metabolizm histaminy są zaangażowane 2 enzymy:

  • DAO – diaminooksydaza (działa zewnątrzkomórkowo),
  • HNMT – N-metylotransferaza (wewnątrzkomórkowo).


U ssaków ekspresja DAO jest ograniczona do niektórych tkanek, głównie jelita cienkiego, okrężnicy wstępującej, łożyska (w ciąży znacząco rośnie aktywność DAO, stąd u wielu kobiet ciężarnych następuje redukcja objawów) i nerek. Natomiast HNMT ulega ekspresji w wielu tkankach – przede wszystkim w nerkach, wątrobie, śledzionie, okrężnicy, prostacie, jajnikach, tchawicy [5].

Warto zaznaczyć również, że enzym HNMT jest wysoce selektywny dla histaminy. Z kolei DAO może metabolizować, oprócz histaminy, inne aminy biogenne takie jak: kadweryna i putrescyna [6].

Egzogenne źródła histaminy

Oprócz tego, że nasz organizm wytwarza histaminę, możemy również dostarczyć ją wraz z pożywieniem.

I generalnie warto sobie skojarzyć histaminę z produktami wędzonymi, długo dojrzewającymi, konserwowanymi, sfermentowanymi, źle przechowywanymi. Im dłużej jakiś produkt „leży”, tym większa zawartość histaminy. Jest to związane z zawartością bakterii w danym produkcie i przekształcaniem przez nie histydyny w histaminę. Z tego też powodu trudno jednoznacznie określić poziom histaminy – często oznaczenia się różnią albo autorzy podają możliwy zakres zawartości histaminy.

Produkty, na które warto zwrócić uwagę (z dużą zawartością histaminy): kiszonki, wędzone ryby, długo dojrzewające sery, wino czerwone, szampan.

I ważna informacja: histamina jest termostabilna – obróbka termiczna nie wpłynie na zawartość histaminy w danym produkcie!

O diecie niskohistaminowej porozmawiamy sobie w osobnym poście – to obszerny temat, będzie co czytać.

Nietolerancja histaminy (HIT)

Przez nietolerancję histaminy (HIT) rozumie się przekroczenie osobniczego progu tolerancji przez ilość histaminy.

W nietolerancji histaminy prawdopodobnie dochodzi do upośledzonej aktywności tych enzymów, przez co histamina nie jest prawidłowo ‚przetwarzana’ i zachodzi jej nadmiar w organizmie. Do zmniejszonej aktywności DAO mogą przyczyniać się różne schorzenia jelit (np. choroba Crohna). Inna przyczyną może być konkurencyjne hamowanie DAO przez inne aminy biogenne lub spożywanie alkoholu oraz niektórych leków [7]. U niektórych pacjentów problem ma podłoże genetyczne.

źródło

Drugą przyczyną, która może być odpowiedzialna za nadmiar histaminy jest jej zwiększona endogenna produkcja. Taki stan charakterystyczny jest np. w mastocytozie.

Nietolerancja histaminy często nazywana jest pseudoalergią, ponieważ objawy mogą być podobne jak w klasycznej alergii (np. katar sienny), ale nie dochodzi do rozwoju mechanizmów nadwrażliwości immunologicznej.

Nietolerancja histaminy – objawy

Z tego względu, że histamina oddziaływuje na tak różne tkanki, ciężko wyodrębnić specyficzne objawy dla jej nietolerancji. Często są to pacjenci, którzy latami borykają się z różnymi dolegliwościami, a lekarze rozkładają ręcę.

Możliwe niepożądane efekty nadmiaru histaminy [8]:

  • ból głowy (w tym migreny),
  • zatkany nos, katar sienny,
  • ataki astmy,
  • zaburzenia rytmu serca,
  • biegunki, zgaga,
  • niskie ciśnienie tętnicze,
  • obrzęki,
  • zmiany skórne,
  • bolesne miesiączki.

Nasilenie tych objawów może się różnić wśród pacjentów.

Nietolerancja histaminy – diagnostyka

Rozpoznanie nietolerancji histaminy nie jest proste. Nie ma oficjalnych wytycznych, jak prawidłowo zdiagnozować nietolerancję histaminy.

Co w takim razie można zrobić, gdy podejrzewamy u siebie nietolerancję histaminy?

Należy rozpocząć od wizyty u dobrego specjalisty (np. alergolog), który przeprowadzi dokładny wywiad. Przed wizytą możesz założyć dzienniczek żywieniowy, gdzie zapiszesz wszystkie spożywane produkty i napoje, a także przyjmowane leki.

Z tego względu, że objawy są niespecyficzne i często ogólnoustrojowe, często należy wykonać badania, które wykluczą inne choroby – np. alergie.

Pomocnym wskaźnikiem jest zbadanie poziomu enzymu DAO – wynik należy skonsultować z lekarzem! Samo badanie DAO nie jest wystarczającym dowodem na postawienie właściwej diagnozy (ze względu na ograniczoną wartość diagnostyczną) [9].

Przydatny może być również test skórny punktowy z histaminą. U osób z nietolerancją histaminy obserwuje się, że bąbel na skórze utrzymuje się znacznie dłużej (co jest związane z zaburzoną degradacją histaminy), niż u populacji zdrowej [10].

Najnowsze metody diagnostyczne opierają się na oznaczeniu metabolitów histaminy w moczu, ale potrzeba jeszcze dokładnej walidacji takich testów [11].

Leczenie

Obecnie jedyną rekomendacją w przypadku stwierdzonej nietolerancji histaminy jest dieta antyhistaminowa (która swoją drogą do najłatwiejszych nie należy). W wielu badaniach klinicznych potwierdzono skuteczność diety antyhistaminowej i ustąpienie objawów. Przestrzegam jednak, że warto ją wprowadzać w życie pod okiem dietetyka, który prawidłowo ją zbilansuje.

Jeżeli obniżenie aktywności DAO wiąże się z problemami jelitowymi, to oczywiście musimy wyeliminować przyczynę pierwotną – u takich pacjentów najczęściej pojawia się ponowna tolerancja histaminy. Stąd tak ważna jest prawidłowa diagnostyka i holistyczne podejście.

Na rynku pojawiają się również suplementy diety z enzymem DAO (z nerek wieprzowych), ale wciąż mało jest badań, które potwierdzają skuteczność tych preparatów.

Podsumowanie

Za nami kolejny trudny i skomplikowany temat! Widzicie, że w przypadku podejrzenia nietolerancji histaminy, należy spojrzeć na problem całościowo i holistycznie. Z tego względu, że większa ilość enzymu DAO znajduje się w jelicie cienkim i jest bezpośrednio odpowiedzialna za degradację histaminy przyjmowanej z pożywieniem, warto również zastanowić nad HIT u pacjentów z problemami jelitowymi, w tym SIBO.

A w następnym wpisie dokładnie omówimy dietę niskohistaminową i spożywcze źródła histaminy. Do usłyszenia!

Dietetyk online Kasia Frąckiewicz

Jestem absolwentka Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego na kierunku ‚Dietetyka’. Należę do Polskiego Stowarzyszenia Dietetyków oraz do Polskiego Stowarzyszenia Osób z Celiakią i na Diecie Bezglutenowej. Moim celem jest zmodyfikowanie Twoich nawyków i optymalizacja żywienia, abyś wyglądał i czuł się świetnie.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *